گرایش : منابع انسانی

عنوان : بررسي تأثیر عنصر انساني (کارکنان) در بروز سوانح دريايي

دانشگاه آزاد اسلامي

واحد تهران مرکزي

دانشكده مديريت، گروه مديريت دولتي

پايانامه براي دريافت درجه كارشناسي ارشد (MSc)

گرايش:‌ منابع انساني

عنوان :

بررسي تأثیر عنصر انساني (کارکنان) در بروز سوانح دريايي (در کشتیهای شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران)

استاد راهنما:

دکتر منوچهر جفره

استاد مشاور:

دكتر خدابخش داشگرزاده

پایان نامه

بخش هایی از متن پایان نامه :

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فصل اول: کلیات طرح

مقدمه:

بيش از 90% حمل و نقل كالا در جهان از طريق دريا و توسط كشتيها صورت مي پذيرد[1] و سهم ايران از حمل و نقل كالا از طريق دريا توسط كشتيها، بيش از 94% برآورد شده می باشد[2]. جابجایی انبوه كالا از يك سو و ارزان بودن حمل و نقل دريايي از سوي ديگر، فعاليتهاي دريايي را بسيار پراهمیت نشان می دهد. در اين بين سالانه سوانح دريايي زيادي بوقوع مي پيوندد كه اين سوانح اکثراً در اثرسهل انگاري و بي دقتي عناصر انساني به دليل خستگي ، فقدان استراحت لازم ، طراحي نامناسب كشتي، شيوه مديريت ، آموزش و ….، روي مي دهد که علاوه بر خسارت جانی و مالی، محیط زیست را نیز تهدید می کند.

عموماً كشتي ها در محيط پرجنب و جوش و پويا، فعاليت مي كنند، اغلب، کارکنان كشتي، در فضایی پرتنش فعالیت و استراحت می کنند و جابجايي هاي روزمره شغلي دارند كه به هنگام رسيدن به بندر ، كار در آن و حركت از بندر مختل مي گردد . وجود چنين شرايطي كه مستلزم زندگي در محل كار به مدت طولاني می باشد، زندگي شغلي منحصر به فردي را ايجاد مي كند كه بطور حتم خطرات بروز اشتباهات انساني را افزايش مي دهد . سالانه تعداد زيادي سوانح دريايي در كشور به وقوع مي پيوند كه عنصر انساني تأثیر اساسي را در بروز آنها ، ايفاء مي كند. شناسايي و تجزیه و تحلیل مولفه هایی که بر افراد به عنوان کارکنان در روی کشتیها، تأثیر دارد و این مولفه در صورت عدم توجه شرایطی را پیش می آوردند که منجر به وقوع سوانح دریایی شدید و بسیار شدید مي گردد.ارزيابي هر كدام از مولفه ها در این پژوهش مورد توجه قرار گرفته می باشد. تحقيق به دنبال بررسي و شناسايي عوامل موثر بر عناصر انساني در وقوع سوانح دريايي مي باشد.

محقق برآن می باشد تا از يافته هاي تحقيق برای جلوگیری از بروز سوانح مشابه در آينده بتوان بهره گیری نمود .

1-1 بيان مسئله

وقوع سوانح متعدد دريايي ناشي از خطاي انساني سالانه موجب خسارات جاني ، مالي و آسيب به محيط زيست دريايي مي گردد. مانند در سال 1385 بيش از 300 مورد سانحه دريايي در کشور بوقوع پيوسته كه اکثراً در بروز آنها بشر تأثیر داشته می باشد[3] که علاوه بر خسارت مالی، جان انسانها نیز از دست رفته یا با تهدید جدی مواجه شده اند. در بیشتر سوانح دریایی آسیب جدی به محیط زیست دریایی نیز وارد آمده می باشد. انسانها در سطوح مختلف در صنعت دریانوردی تأثیر ايفا مي كنند ، از طراحي و ساخت يك كشتي گرفته تا هدايت، كاربرد و مديريت ساحلي طیف حضور انسانها را در برمي گيرد. ملاحظه مي گردد كه طيف وسيعي از امور را عنصر انساني انجام مي دهد.

از سوی دیگر وجود “شرایط ناایمن نهفته” در فرآیندهای مدیریتی لزوم در نظر داشتن موضوع را بسیار مهم می سازد . بدین معنا که فرآیند اداره امور سازمانی، شرایطی هست که پنهان و پوشیده باقی می ماند و در زمان مقتضی خود را عیان و باعث وقوع سانحه می گردد.

تجزيه و تحليل هاي سوانح و حوادث دريايي در سي سال گذشته، نشان می دهد که با در نظر داشتن مرتبط بودن افراد در همه جوانب و امور مربوط به دريانوردي تقريباً كليه سوانح وحوادث دريايي به عوامل انساني مربوط مي گردد و عامل بروز بیش از 90 درصد سوانح دریایی به گونه مستقیم یا غیر مستقیم به انسانها مربوط می گردد. خطای انسانی مهمترین علت بروز حوادث به شمار می آید، که سازمان بين المللي دريانوردي[4] نیز از تأثیر کلیدی عناصر انسانی در بروز سوانح دریایی، نام می برد.

در فعاليتهاي دريايي بشر کانون اصلي انجام امور را شکل مي دهد و عنصر انسانی در محیط دریایی از لحاظ کاری و زیستی با محدودیتهایی مواجه می باشد که این امر باعث بروز نارسائی و فقدان ثبات لازم برای کارکنان دریایی را ایجاب کرده می باشد. لذا شناخت پارامترهايي که در خطاي انساني تأثیر دارند بسيار حائز اهميت می باشد.

مسأله تحقيق آن می باشد كه عوامل موثر و تأثير گذار بر عناصر انساني شناسايي گردد، بنابراين سئوال اصلي تحقيق اين می باشد كه آيا عناصر انساني در وقوع سوانح دريايي، تأثير مي گذارند؟

با شناسايي و درک عوامل ايجاد کننده يک سانحه يا رويداد دريايي و ارائه توصيه ها و اقدامات جبراني واصلاحي مي توان از موارد مشابه در آینده، ممانعت نمود. از اين رو، پرداختن به           مولفه هایی که به انسانها مربوط می گردد و شناسائی آنها می تواند در جلوگیری از بروز سوانح آتی موثر باشد. بر همین اساس، پژوهش به دنبال یافتن علل بروز سوانح دریایی که ناشی از عناصر انسانی می باشد، می باشد[5].

1-2 هدفهاي تحقيق

از آنجا که هرگونه تغییر و اصلاح در برنامه ها و روشهای تصمیم گیری مستلزم مطالعه واقع بینانه وضع موجود می باشد ، لذا ضرورت شناخت دقیق عوامل موثر بر عناصر انسانی، نیاز به یک پژوهش علمی دارد. کمبود تحقیقات در زمینه در نظر داشتن عناصر انسانی که در روی کشتیهای تجاری به کار و استراحت می پردازند یکی از علت های پرداختن به این پژوهش می باشد و هدف اصلي تحقيق ،‌ مطالعه و شناسائي عوامل موثر و تأثير گذار بر عناصر انساني می باشد كه در وقوع سوانح دريايي تأثیر ايفا مي كنند و تعيين سهم هريك از آنها بر رفتار كاركنان (عنصر انسانی)[6] و ارائه راهكارهايي براي جلوگيري از بروز سوانح در آينده مي باشد.

اجرای این پژوهش نتابج کاربردی متعددی بدنبال خواهد داشت که بعضی از آنها عبارتند از:

– ارائه دید کلان در برنامه ریزی نیروی انسانی شاغل در کشتیها.

– شناسائی “شرایط ناایمن نهفته” در مدیریت امور کشتیرانی .

– زمینه رفع معضلات عناصر انسانی که بر روی کشتی کار می کنند.

– ارائه شناخت از اجزای تشکیل دهنده مولفه های تأثیرگذار بر کارکرد بشر در دریا.

– مسئولان و دست اندرکاران صنعت دریانوردی در کشور را در تصمیم گیریهای خود و تجدید نظر در روشهای موجود در خصوص برنامه های نیروی انسانی، مدد می رساند.

– نتایج پژوهش به برنامه ریزان و مراکز آموزشی در شناسائی نقاط ضعف و برطرف کردن آنها آگاهی می دهد.

– آگاهی از نتایج پژوهش می تواند در بالا بردن سطح کارآیی کارکنان کشتیها، مفید باشد.

1-3 اهميت موضوع پژوهش و انگيزه انتخاب آن

اهميت اين تحقيق در آن می باشد كه زیرا شناخت دلايل به وجودآورنده سوانح دريايي،تأثیر به سزائي در جلوگيري از وقوع مجدد آن در آينده خواهد داشت، لذا مطالعه و پژوهش در باره موضوع را بسیار بااهمیت ساخته می باشد. انگيزه انتخاب موضوع تحقيق نیز اين می باشد كه محقق شخصاً در محيط دريا كار كرده و از نزديك با كار كشتي و عناصر انساني كه در محيط دريا شاغل هستند آشنا بوده و از چگونگي فعاليتهاي عناصر انساني در كشتيها كاملاً آگاه می باشد و محيطي كه كاركنان در آنجا كار و استراحت مي كنند را از نزديك می شناسد.

آمار و ارقام بعضی موسسات بیمه ای پیشرو اروپایی[7] نیز حاکی از آن می باشد؛ وقوع سوانح دريايي که عنصر انسانی در بروز آنها تأثیر داشته می باشد، بسیار زیاد بوده و طریقه آن رو به رشد می باشد[8].

گزارشهای شرکتهای بیمه ای حاکی از آن می باشد که طریقه سوانحی که در بروز آنها بشر تأثیر دارد، در حال افزایش می باشد.

چنانچه مطلب مندرج در در پاورقی صفحه بعد نشان می دهد، حاکی از آن می باشد که کیفیت نیروی انسانی که در روی کشتیها کار می کنند، سوانح نشان می دهد[9].

پس اهمیت موضوع پژوهش پرداختن به علل و عوامل انسانی مسبب سوانح دریایی می باشد.

1- گزارش سازمان ملل از حمل و نقل دریایی در سال2007 2007) UN Review of Maritime Transport)

2- گزارش سازمان بنادر و کشتیرانی در سال 1385

1- گزارش كميته رسيدگي به سوانح دريايي سازمان بنادر وكشتيراني .

[4]. International Maritime Organization (IMO)

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

[5]. پیوست (الف) وقوع سوانح دریایی را در دوره 2000-1948 نشان می دهد.

[6]. Human Element

1.Annual report of UK P&I Clup 2004

[8] . كيفيت خدمه كشتي‌ها بيشترين دعاوي دريايي را رقم مي‌زنند ( نقل از روزنامه لویدز ریجستر 11آوریل 2008)

مطالعات نشان مي‌دهد كه به گل خوردن و تصادم كشتي‌ها از نظر عددي 21% را به خود اختصاص داده می باشد. شواهد آماري قوي كه از سوي بيمه گر دريايي پيشرو «كلوپ بدنه نروژي» (Norwegian Hull Clup)‌ ارايه شده می باشد،‌ افزايش تعداد سوانح دريايي با خطاي انساني و ناوبري، ارتباط مستقيم دارد.آمار و ارقامي كه از سوي دو شركت بيمه نورديك (Nordic)‌ و شركت بيمه نروژي (NHC) كه به گونه دوجانبه جمع‌آوري كرده‌اند، حاكي از آن می باشد كه رشد سريع و غيرمعمول دعاوي دريايي در ارتباط با بدنه كشتي (Hull) ناشي از كاهش كيفيت كاري خدمه كشتي‌ها ارزيابي شده می باشد.مسئول اجرايي تحقيق در مورد سوانح دريايي در اسلو اعلام كرد تجربه نشان مي‌دهد كه طریقه سوانح ناشي از دريانوردي در حال افزايش می باشد و اينك به سطح هشدار رسيده می باشد. در حال حاضر دو برابر پنج سال پيش، سانحه‌هاي جدي توسط كشتي‌ها ايجاد مي‌گردد.به گل نشستن و سوانح 21% كل دعاوي را تشكيل مي‌دهند در صورتي كه 37% كل خسارات مطالبه شده را از سال 2002 تا 2006 را شامل مي‌شوند. آتش‌سوزي و انفجار تنها 3% ادعاها را شكل داده و 16% بابت اين دو مورد هزينه پرداخت شده می باشد.مدير عامل كلوپ بدنه نروژ (NHC) اظهار مي‌دارد كه تحقيقات بيشتري لازم می باشد صورت گيرد تا ميزان تأثیر خدمه كه در وقوع سانحه تأثیر دارند، مشخص گردد.آمار داخلي كلوپ NHC براي دوره زماني 2006-2002 نشان مي‌دهد كه 45% كل مطالبات،‌ به گونه مستقيم در نتيجه خطاهاي ناوبري پرداخت شده می باشد. مدير عمليات كلوپ NHC مي‌گويد مطالباتي كه بابت خطاهاي ناوبري در حال حاضر پرداخته مي‌گردد از آن چه ما پيش‌بيني نموده بوديم هم از نظر تعداد و هم از نظر هزينه بسيار فراتر می باشد و در ادامه مي‌گويد : ¬

® اگر چنانچه آمار و گزارشات را بررسي كنيم، ملاحظه مي‌گردد كه بيش‌ترين ميزان سوانح (90% و بيش‌تر) به خطاي انساني مربوط مي‌گردد.« از نظر ما اگر چنانچه ارتباط رهبري و ارتباطات انساني در كشتي‌ها و كشتي به ساحل بهتر مي‌گردید بيش از 70% آن چه ما از دست مي‌دهيم مي‌توانست به وقوع نپيوندد». مطالعه كلوپ نشان مي‌دهد كه 18 مورد از مطالبات گزارش شده از 22 مورد، مربوط به خطاي ناوبري بوده می باشد. در سال 2007، NHC تعداد 4000 شناور را بيمه نموده می باشد و در همين سال تعداد 1100 مورد ادعاي خسارت، دريافت كرد كه از اين تعداد ادعاي خسارت، تنها 32 مورد آن 64% كل خسارت پرداختي را شكل مي‌دهد.فقدان افسران ناوبر صلاحيت دار، وجود فشارهاي تجاري،‌ ترافيك سنگين كشتي‌ها و همانطور عوامل بازار از قبيل كمبود ظرفيت تعمير كشتي‌ها، ريسك‌هاي ديگر بيمه گران هستند كه پيش بيني مي‌گردد براي سال‌هاي 2008 و 2009 هم طریقه افزايشي داشته باشند.اين موارد هزينه‌هاي زيادي را كه ناشي از خطاي انساني در بروز سوانح دريايي می باشد به بيمه گران دريايي تحميل مي‌كند. مدير كلوپ NHC مي‌گويد ما بايستي در طریقه كاري خود تجديد نظر كنيم و در ارزيابي مخاطرات (Risk Assessment)‌ بازنگري نماييم، در غير اين صورت ضررهاي زيادي را متحمل مي‌شويم.امروزه صنعت دريانوردي با مشكل جديد مواجه است، همانگونه كه كمبود افسران دريانورد افزايش مي‌يابد به همين علت تعداد زيادي از افسران و خدمه قبل از اين كه صلاحيت و شايستگي و تجربه آن‌ها احراز گردد، براي انجام امور ارتقا مي‌يابند تا بار سنگين كاري و فشار تجاري را به اجرا درآورند.مدير عامل NHC كه براي گردهمايي بيمه گران دريايي صحبت مي‌كرد، افزود حداقل نيمي از مالكان و گردانندگان پيشرو (صاحب نام) كشتي و كشتيراني، برنامه‌ريزي كرده‌اند تا از خدمه غيررسمي (خدمه‌اي كه صلاحيت و شايستگي كافي ندارند) موجود در بازار مانيل (پايتخت فيليپين) بهره گیری كنند. وي ادامه داد، بيشتر شما اطلاع داريد كه استخدام و به كارگيري خدمه از اين طريق، سوق دادن جامعه دريانوردي به يك چالش بزرگ می باشد. كمبود خدمه كشتي‌ها را تا سطح مشخصي مي‌توان از طريق شور و شوق دروني افراد،‌جبران كرد و در انتها دانش افراد از طريق آموزش بايستي تقويت گردد. آخرين گزارشات بيمه گران دريايي نشان مي‌دهد كه مطالبات بدنه كشتي در پنج سال گذشته به ميزان 86% افزايش يافته می باشد و ميانگين آن به عدد 381470000دلار براي هر مورد رسيده می باشد و در اين حال بيش‌ترين رشد خسارت را به گل نشستن و تصادم كشتي‌ها به خود اختصاص داده‌اند.

از سوي ديگر موسسه بيمه گر دريايي Nordic نيز اعلام نمود كه فراواني مطالبات در سه سال گذشته ثابت بوده می باشد (فراواني مطالبات گزارش شده در سال منتهي سال 2006 ، 25% بوده می باشد).بيمه گران دريايي افزايش هزينه مطالبات را اکثراً در نتيجه مجموعه‌اي از عوامل بازار مي‌دانند و همان گونه فشار تجاري از قبيل قيمت كالا و ضعيف شدن نرخ دلار در برابر ساير ارزها تلقي مي‌كنند. با اين وجود آن‌ها به گونه صريح افزايش مطالبات بيمه بدنه را به كمبود خدمه با تجربه و صلاحيت دار براي كار به روي كشتي‌ها در سطح جهان، ربط مي‌دهند و وقوع سوانح را به عامل انساني مستقيم يا غيرمستقيم، ارتباط مي‌دهند.مدير عامل NHC اضافه مي‌كند كه مشكل بسيار پيچيده می باشد و ما بايستي خيلي بيشتر به ارتباط انساني توجه و تاكيد نمايم.آمار و گزارشات NHC لزوماً اين كه كشتي‌هاي قديمي بيش‌تر در معرض خطر هستند را تاييد نمي‌كند و يافته‌هاي آن‌ها حاكي از آن می باشد كه كشتي‌هاي 14-10 ساله كشتي‌هايي كه در 4 سال گذشته ساخته شده‌اند،بيش‌ترين هزينه و خسارت، وارد كرده‌اند. وي مي‌گويد به حوادثي كه اخيراً به وقوع پيوسته نگاهي بياندازيد معلوم مي‌گردد كه سن كشتي در وقوع آن‌ها نقشي نداشته می باشد.وي با ذكر سانحه قريب‌الوقوع كه اخيراً بين يك كشتي كانتينري و كشتي غرق شده فله در حال اتفاق افتادن بود، اضافه نمود در اين جا ما درمورد مالكان كشتي معتبر، كشتي‌هاي قابل قبول از سوي اتحاديه بين‌المللي رده‌بندي (IACS) و كشورهايي كه از لحاظ پرچم مشكلي ندارد و كشتي‌هايي كه نواقصي نداشته‌اند صحبت مي‌كنيد كه از نظر ما اين فاكتورها، فاكتورهاي خوبي بودند و هنوز هم هستند.وي از مالكان درخواست كرد تا الزامات مهارتي كافي در انتخاب خدمه براي كار در كشتي‌ها براي مواجه با اين چالش‌ تهيه و به اجرا درآورند تا چالش‌هاي صنعت دريانوردي كاهش يابند.

Norwegian Hull Clup , Nordic Insurance Co. (Report on Lloyds list Paper on 11 April 2008)

[9]. پیوست (ب) ملاحظه گردد.

تعداد صفحه : 206

قیمت : چهارده هزار و هفتصد تومان