عنوان :   سرمایه ی اجتماعی، سرمایه ی انسانی و رشد اقتصادی

دانشگاه شیراز

دانشکده ی اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی

 پایان نامه ­ی کارشناسی ارشد در رشته ­ی اقتصاد- نظری

عنوان

سرمایه ی اجتماعی، سرمایه ی انسانی و رشد اقتصادی

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

 مطالعه ی موردی اقتصاد ایران (85-1350)

استاد راهنما

دکتر علی حسین صمدی

پایان نامه

بخش هایی از متن پایان نامه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

چکیده

هدف این پایان نامه، مطالعه ارتباط ی علیت میان سرمایه ی اجتماعی، سرمایه ی انسانی و رشد اقتصادی ایران طی دوره  1385-1350 می باشد. از آزمون شکست ساختاری زیوت- اندریوز (1992) جهت مطالعه وجود شکست ساختاری در سری های زمانی مورد نظر و مانایی آنها بهره گیری شده می باشد. در ادامه، بعد از اجرای آزمون علیت گرنجری و آزمون علیت تودا-یوماموتو، نتایج آزمون علیت تودا-یوماموتو (1995) به دلیل کاراتر بودن پذیرفته شده می باشد. در این پایان نامه از هشت متغیر به عنوان شاخص سرمایه ی اجتماعی بهره گیری شده می باشد و هرچند نتایج نسبت به انتخاب شاخص ها حساس بوده می باشد اما با اغلب شاخص های نماینده ی سرمایه ی اجتماعی نشان داده گردید که:

  • سرمایه ی انسانی علت تشکیل سرمایه ی اجتماعی می باشد.
  • سرمایه اجتماعی و رشد اقتصادی با در نظر گرفتن نفت، علیت دو طرفه ای دارند.
  • سرمایه ی اجتماعی علت رشد اقتصادی بدون در نظر گرفتن نفت می باشد.

کلید واژه: رشد اقتصادی، سرمایه ی انسانی، سرمایه ی اجتماعی، ارتباط ی علیت، اقتصاد ایران.

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                      صفحه

فصل اول: مقدمه

1-1: مسئله ی پژوهش…………………………………………………………………………………………………………… 3

1-2: اهمیت و ضرورت پژوهش ……………………………………………………………………………………………. 4

1-3: هدف پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………. 5

1-4: سؤالات پژوهش……………………………………………………………………………………………………………… 5

1-5: منابع آماری…………………………………………………………………………………………………………………… 5

1-6: روش پژوهش………………………………………………………………………………………………………………….. 6

1-7: ساختار پایان نامه …………………………………………………………………………………………………………. 6

1-8: تفاوت مطالعه ی حاضر با مطالعات پیشین………………………………………………………………… 6

1-9: محدودیت های پژوهش…………………………………………………………………………………………………. 7

فصل دوم: پیشینه ی پژوهش

2-1: مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………….. 9

2-2: تأثیر سرمایه ی اجتماعی بر سرمایه ی انسانی………………………………………………………….. 9

2-3: تأثیر سرمایه ی انسانی بر سرمایه ی اجتماعی………………………………………………………… 14

2-4: تأثیر سرمایه ی اجتماعی بر رشد و توسعه ی اقتصادی………………………………………….. 18

2-5: تأثیر سرمایه ی انسانی بر رشد اقتصادی…………………………………………………………………… 27

2-6: اثر توسعه و رشد اقتصادی بر متغیرهای اجتماعی………………………………………………….. 31

2-7: جمع بندی فصل…………………………………………………………………………………………………………. 32

عنوان                                                                                                                      صفحه

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

فصل سوم: مبانی نظری و ساختار الگو

3-1: مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………… 34

3-2: تعاریف سرمایه، سرمایه ی انسانی، سرمایه ی اجتماعی و شاخص های

 اندازه گیری آنها…………………………………………………………………………………………………………………… 35

3-2-1: تعریف سرمایه……………………………………………………………………………………………………. 35

3-2-2: تعریف سرمایه ی انسانی…………………………………………………………………………………… 35

3-2-3: شاخص های اندازه گیری سرمایه ی انسانی…………………………………………………… 37

3-2-4: تعریف سرمایه ی اجتماعی………………………………………………………………………………. 38

3-2-5: جنبه های سرمایه ی اجتماعی……………………………………………………………………….. 41

3-2-6: سطوح سرمایه ی اجتماعی …………………………………………………………………………….. 42

3-2-7: وجه منفی سرمایه ی اجتماعی……………………………………………………………………….. 43

3-2-8: شاخص های اندازه گیری سرمایه ی اجتماعی………………………………………………. 43

3-2-9: تفاوت سرمایه ی اجتماعی با سرمایه ی های دیگر………………………………………… 52

3-2-10: وجه فرق سرمایه ی انسانی و سرمایه ی اجتماعی……………………………………. 52

3-3: مبانی نظری ارتباط بین متغیرها……………………………………………………………………………….. 54

3-3-1: تأثیر سرمایه ی اجتماعی بر سرمایه ی انسانی………………………………………………. 54

3-3-2: تأثیر سرمایه ی انسانی بر سرمایه ی اجتماعی………………………………………………. 60

3-3-3: تأثیر سرمایه ی انسانی بر رشد اقتصادی………………………………………………………… 65

3-3-4: تأثیر سرمایه ی اجتماعی بر رشد اقتصادی……………………………………………………. 66

3-3-5: سرمایه ی انسانی، سرمایه ی اجتماعی و رشد اقتصادی……………………………….. 68

3-4: روش شناسی اقتصاد سنجی……………………………………………………………………………………… 69

3-4-1: مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………. 69

3-4-1-1: مفهوم مانایی………………………………………………………………………………………….. 69

3-4-1-2: آزمون ریشه ی واحد زیوت-اندریوز…………………………………………………….. 69

3-4-1-3: آزمون علیت بر اساس تخمین خود رگرسیون برداری………………………. 72

فصل چهارم: برآورد و نتایج تجربی

4-1: مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………… 77

4-2: داده های مورد بهره گیری………………………………………………………………………………………………. 78

4-3: آزمون شکست ساختاری و آزمون مانایی (ریشه ی واحد)……………………………………… 79

عنوان                                                                                                                      صفحه

4-3-1: نتایج آزمون ریشه ی واحد زیوت-اندریوز

 (شکست ساختاری در زمان نامعلوم)……………………………………………………………………………. 80

4-4: نتایج آزمون علیت……………………………………………………………………………………………………….. 91

4-4-1: تعیین وقفه ی بهینه……………………………………………………………………………………….. 91

4-4-2: نتایج آزمون علیت گرنجر………………………………………………………………………………… 92

4-4-3: نتایج آزمون علیت بر اساس روش تودا-یوماموتو (1995)………………………….. 97

4-4-4: مقایسه نتایج آزمون علیت تودا-یوماموتو(1995) و آزمون علیت گرنجر….. 103

4-5: جمع بندی و نتیجه گیری………………………………………………………………………………………… 109

فصل پنجم: اختصار و نتیجه گیری

5-1: اختصار………………………………………………………………………………………………………………………… 114

5-2: نتیجه گیری……………………………………………………………………………………………………………….. 116

5-3: محدودیت های پژوهش و پیشنهادها برای مطالعات آینده……………………………………… 118

فهرست منابع و مآخذ……………………………………………………………………………………………………………. 119

پیوست………………………………………………………………………………………………………………………………………. 130

مقدمه

یکی از وظایف مهم دولت ها در سیاست گذاری ها تأمین رفاه افراد جامعه می باشد. دولتها براي تحقق اين هدف، رشد اقتصادي بالا را به عنوان يكي از اهداف مهم خود در برنامه ريزي هاي توسعه تلقي می كنند. براي رسيدن به رشد اقتصادي بالا، عوامل زيادي دخيل هستند و مطالعات زيادي توسط اقتصاددانان مختلف در اين زمينه صورت گرفته می باشد. از عوامل مؤثر بر رشد اقتصادي مي توان به 1- عوامل اقتصادي (مانند سرمايه ي فيزيكي، زيرساخت ها، سرمايه گذاري، صادرات، ميزان نرخ ارز، درجه ي باز بودن اقتصاد، وسعت بازار سرمايه، سيستم بانكداري، تورم و شرايط زيست محيطي كشور) 2- عوامل انساني (مانند ميزان جمعيت فعال، بهره وري نيروي كار، شاخص توسعه ي انساني) و 3- عوامل سياسي (مانند عدم ثبات سياسي و فساد) تصریح نمود (دورلاوف و همکاران[1]،2004: 152-141).

با نگاهی دقیق به مطالعات گذشته، در می یابیم که عوامل نهادي و اجتماعی مانند سرمایه ی اجتماعی نزد محققین مورد توجه زيادی قرار نگرفته می باشد در حالی که عوامل اجتماعی مانند فرهنگ، هنجارها و مقررات اجتماعی می توانند بر رشد اقتصادی مؤثر باشند.

بعد از اینکه موضوع سرمایه ی اجتماعی مورد اهمیت قرار گرفت، اقتصاد دانان به این مسئله پی بردند که فرهنگ اجتماعی یا رفتار اجتماعی می تواند ثروتمند بودن یا فقیر ماندن بعضی از کشورها و مناطق را توضیح دهد.

سرمايه ي اجتماعي مانند مفاهيم چند وجهي و موضوعی بين رشته اي می باشد كه در اوايل قرن بيستم به صورت علمي و آكادميك مطرح و از سال 1980 وارد متون علوم سياسي و جامعه شناسي گردید و توسط دانشمندان مختلفي مانند كلمن، پوتنام، بورديو، فوکویاما و غيره گسترش داده گردید. از نگاه بسياري از انديشمندان، سرمايه ي انساني بهترين سرمايه جامعه محسوب مي گردید؛ اما این دانشمندان بعدها پذیرفتند که تأثیر سرمايه ي انساني در وجود انسجام و يكپارچگي آن از اهميت بيشتري برخوردار می باشد كه این انسجام و یکپارچگی در سايه ي همكاري، تعاون و اعتماد متقابل شكل می گیرد و باعث گردید که موضوع سرمايه ي انساني تبديل به سرمايه ي اجتماعي گردد. امروزه مي توان گفت كه سرمايه ي اجتماعي تأثیر بسيار مهم تري نسبت به سرمايه ی فيزيكي و انساني در سازمان ها و جوامع ايفا مي كند؛ بطوري كه شبكه هاي روابط جمعي و گروهي، انسجام بخش ميان انسانها، سازمان ها با بشر ها و سازمان ها با سازمان هاست.

به نظر كلمن، سرمايه ي اجتماعي تركيبي از ساختارهاي اجتماعي می باشد كه تسهيل كننده ی كنش هاي معيني از كنشگران در درون اين ساختارهاست و اعضای جامعه از طریق تماس با یکدیگر و پایدار ساختن این ارتباطات، قادر به همکاری با یکدیگر می شوند و به این طریق منافعي را کسب می کنند که به تنهایی، قادر به کسب آنها نیستند (فیلد[2]،2003: 7).

1-1- مسئله ی پژوهش

همانطور که می دانیم از دیرباز افزایش رشد اقتصادی یکی از اهداف مهم کشورها در سیاست گذاری ها به شمار می رود؛ پس موضوع عوامل مؤثر بر رشد اقتصادی برای اقتصاددانان، موضوعی دارای اهمیت می باشد. اما در گذشته فقط به سرمایه ی مالی، طبیعی و سرمایه ی انسانی به عنوان عواملی تأثیر گذار در اقتصاد توجه شده می باشد و به عواملی غیر مادی مانند ارزش ها، فرهنگ، صداقت، همکاری، اعتماد و غیره توجه نشده می باشد.

عوامل غیر مادی تصریح شده را می توان در یک کلمه با عنوان سرمایه ی اجتماعی اختصار نمود. پس اقتصاددانان و جامعه شناسان در دهه های اخیر به این نتیجه رسیده اند که علاوه بر عوامل مادی، عوامل غیر مادی و معنوی نیز بر رشد اقتصادی و رفاه جامعه مؤثر می باشد و تأثیر آن ها غیر قابل کتمان می باشد.

در بسیاری از مطالعات به موضوع تأثیر گذاری سرمایه ی انسانی و سرمایه ی اجتماعی بر رشد اقتصادی پرداخته شده می باشد و نشان داده اند که این دو نوع سرمایه، تأثیر مثبتی بر رشد اقتصادی داشته اند. سرمایه ی انسانی که شامل دانش، مهارت و شایستگی افراد می باشد با افزایش کارایی، مهارت و تجربه ی کارکنان به تولید هرچه بیشتر منجر می گردد و به بهبود رشد اقتصادی کمک می کند و بدین ترتیب سرمایه ی اجتماعی که همان اعتماد، صداقت، همکاری و کارهای گروهی می باشد، مانع رفتار فرصت طلبانه، رانت جویی و تقلب در افراد می گردد و از هدر رفتن منابع جلوگیری می کند و همچنین افزایش سرمایه ی اجتماعی، هزینه های مبادله[3]را کاهش می دهد. هزینه های مبادله آن دسته از هزینه هایی می باشد که افراد در فرایند مبادله ی اقتصادی متحمل می شوند تا حقوق مالکیت خود را مشخص، تعریف و تضمین کنند که شامل هزینه های جستجو، انعقاد قراردادها، دیده بانی، نظارت[4] و کسب اطلاعات در مورد فروشنده، خریدار و کیفیت کالا و خدمات می باشد و در نتیجه در هزینه ها صرفه جویی می گردد. کلمن(1988) نیز در مقاله ی خود نشان داده می باشد چگونه سرمایه ی اجتماعی که در کیفیت روابط بین والدین و فرزندان اختصار می گردد می تواند بر میزان سرمایه ی انسانی (عملکرد فرزندان در مدرسه) تأثیر مثبت بگذارد؛ یعنی سرمایه های مالی و انسانی والدین در حضور سرمایه ی اجتماعی آنها می توانند به حداکثر کارایی خود برسند اما بعدها، بعضی از صاحب نظران مانند هلیول و پوتنام(2007) ادعا کردند آموزش و سرمایه ی انسانی می باشد که باعث گسترش سرمایه ی اجتماعی می گردد یعنی سرمایه ی انسانی با تأثیر غیر مستقیم (اثر بر سرمایه ی اجتماعی) و مستقیم اثر مضاعفی بر رشد اقتصادی دارد.

همچنین رشد اقتصادی و افزایش رفاه می تواند رفتارها، ارزشهای اجتماعی، هنجارها، میزان مشارکت اجتماعی، تأثیر های اجتماعی و بافت های اجتماعی را دچار تغییر و تحول سازد؛ به گونه اختصار رشد اقتصادی می تواند بر سرمایه ی اجتماعی نیز اثر بگذارد. از ناحیه ای دیگر رفاه و افزایش رشد اقتصادی با به وجود آوردن امکانات اعم از مالی، تحصیلی و غیره بر افزایش میزان سواد و تحصیلات (سرمایه ی انسانی) تأثیر مثبتی می گذارد.

در پایان، مسئله را این گونه اظهار می کنیم که ارتباط ی علیت دو به دو میان این سه متغیر چگونه می باشد؟ آیا سرمایه ی انسانی و سرمایه ی اجتماعی علت رشد اقتصادی هستند یا برعکس؟ آیا سرمایه ی انسانی علت سرمایه ی اجتماعی می باشد یا برعکس یا اینکه ارتباط ی علیت دو طرفه ای دارند؟

1-2- اهمیت و ضرورت پژوهش

 برای رفع بعضی از معضلات اقتصادی مانند بیکاری در کشور، افزایش رشد اقتصادی امری لازم و ضروری می باشد و مطالعه در زمینه ی عوامل مؤثر بر رشد اقتصادی از وظایف مهم اقتصاددانان هر کشوری می باشد. اقتصاددانان تا چند قرن پيش، به عوامل مادي به عنوان تنها عامل پيشرفت يك كشور تصریح مي كردند اما اخيراً دريافته اند كه عوامل اجتماعي و غير مادي نيزدر كنار عوامل مادي داراي اهميت مي باشند و این در حالي می باشد كه دين اسلام تأكيد فراواني بر سرمايه ی اجتماعي مانند نوع دوستي، كمك به ديگران، همكاري و همبستگي جهت پيشرفت يك جامعه دارد. بنابراين با در نظر داشتن شرايط فرهنگي و ديني كشورمان، علاوه بر سرمایه های فیزیکی، انسانی و مالی، سرمایه ی اجتماعی عاملی می باشد که می تواند در تولید مؤثر باشد که در کشور ما مورد توجه قرار نگرفته می باشد.

همچنین فوکویاما (1379) اظهار کرده می باشد:” از جامعه ای که ذخیره مطلوبی از سرمایه ی اجتماعی دارد می توان انتظار داشت که در تولید سرمایه ی انسانی و تقویت آن نیز موفق باشد.” البته سرمایه ی اجتماعی متعلق به گروه هاست نه افراد و با تقویت سرمایه ی انسانی یک کشور می توان انباشت سرمایه ی اجتماعی را به وسیله آثار خارجی حاصل از تقویت آن، افزایش داد.

1-3- هدف پژوهش

هدف این پژوهش، مطالعه ارتباط ی علیت میان سرمایه ی اجتماعی، سرمایه ی انسانی و رشد اقتصادی ایران بر اساس داده های سال هاي 1385-1350 می باشد.

1-4- سؤالات پژوهش

1- آيا سرمايه ي اجتماعي علت سرمايه ي انساني می باشد يا سرمايه ی انساني علت سرمايه ی اجتماعي مي باشد و یا علیت دو طرفه اي بين آنها هست؟

2- آیا سرمایه ی انسانی علت رشد اقتصادی می باشد یا رشد اقتصادی علت سرمایه ی انسانی می باشد و یا علیت دو طرفه ای بین آنها هست؟

3- آیا سرمایه ی اجتماعی علت رشد اقتصادی می باشد یا رشد اقتصادی علت سرمایه ی اجتماعی می باشد و یا علیت دو طرفه ای بین آنها هست؟

1-5- منابع آماری

متغیرهای مورد بهره گیری برای دوره ی 1385-1350 در این مطالعه عبارتند از:

  • سرمایه ی انسانی که داده های مربوط به سال های 1379-1350 از مطالعه ی نفیسی و نیلی (1384) و داده های مربوط به سال های 1385-1380 از مطالعه ی هوشمند و همکاران (1387) استخراج شده می باشد.
  • برای داده ی سرمایه ی اجتماعی از هشت متغیر به عنوان شاخص سرمایه ی اجتماعی بهره گیری شده می باشد که این متغیرها از داده های بانک مرکزی ایران و سالنامه های آماری مرکز آمار ایران استخراج شده می باشد.
  • رشد اقتصادی که از داده های تولید ناخالص داخلی با در نظر گرفتن نفت و بدون در نظر گرفتن نفت بر مبنای قیمت پایه ی سال 1376 از داده های سری زمانی بانک مرکزی ایران استخراج شده می باشد.

1-6- روش پژوهش

روش پژوهش در این مطالعه، نوع کتابخانه ای و با اتکا به منابع موجود اعم از كتابها، مقاله ها و پژوهش ها و همچنین بر اساس الگوی اقتصاد سنجی و تجربی می باشد که در مطالعات تجربی بعد از مطالعه مانایی متغیرهای مزبور به وسیله ی آزمون ریشه ی واحد زیوت-اندریوز (1992) و آزمون های دیگر مربوط به ریشه ی واحد به آزمون علیت گرنجری بر اساس الگوی خود رگرسیون برداری (VAR) روش تودا-یوماموتو(1995) پرداخته شده می باشد.

1-7- ساختار پایان نامه

این پایان نامه در پنج فصل تنظیم شده می باشد که فصل اول شامل کلیات این پژوهش می باشد و به اهمیت و ضرورت پژوهش، اهداف پژوهش، مسئله ی پژوهش و روش پژوهش پرداخته می باشد.

فصل دوم مربوط به مطالعات پیشین در این زمینه می باشد که مطالعات پیشین در چهار بخش موضوعی نیز تنظیم شده می باشد و شامل مطالعات داخلی و خارجی هم می باشد.

فصل سوم مبانی نظری و ساختار الگو را مطالعه کرده می باشد؛ فصل چهارم مربوط به نتایج تجربی و تجزیه و تحلیل نتایج می باشد و در پایان در فصل پنجم اختصار ای از کل پایان نامه، نتیجه ی کلی و پیشنهادها برای مطالعات آتی ارایه شده می باشد.

1-8- تفاوت مطالعه ی حاضر با مطالعات پیشین

با در نظر داشتن مطالعاتي كه در داخل انجام شده می باشد، تأكيد بيشتري بر چگونگي اثر سرمايه ی اجتماعي بر متغيرهاي اقتصادي شده می باشد و مطالعات كمتري در زمينه ي متغيرهايي كه بتوانند ميزان انباشت سرمايه ی اجتماعي را افزايش دهند صورت گرفته می باشد. نتایج مطالعات پیشین، حکایت از این دارند که سرمایه ی اجتماعی بر سرمایه ی انسانی اثر مثبت داشته می باشد و در ایران مطالعه ای که جهت عکس (تأثیر سرمایه ی انسانی بر سرمایه ی اجتماعی) را مطالعه کرده باشد، انجام نشده می باشد. تفاوتي كه در اين مطالعه در مقایسه با مطالعات دیگر نظاره مي گردد این می باشد که این مطالعه به بررسي ارتباط ي عليت بين سه متغير سرمايه ی انساني، سرمايه ی اجتماعي و رشد اقتصادی پرداخته می باشد و بر خلاف سایر مطالعات موجود از شاخص های مختلفی برای سرمایه ی اجتماعی بهره گیری شده می باشد.

1-9- محدودیت های پژوهش

دوره ی مورد نظر به علت محدودیت منابع، ناهماهنگی بین داده های آماری، عدم اتفاق نظر در شاخص های اندازه گیری متغیرها و کیفی بودن متغیرهای مورد مطالعه، سال های 1385-1350می باشد.

تعداد صفحه :169